Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!
ریپل چیست؟

معرفی و بررسی ریپل

Ripple

ریپل چیست؟

ریپل یک سیستم پرداخت ناخالص بهنگام است و درواقع یک شبکه تبادل ارز و انتقال پول در لحظه میباشد Ripple نامی برای ارزهای دیجیتال با نماد (XRP) و یک شبکه پرداخت باز است که در آن پول منتقل می شود. این یک سیستم پرداخت توزیع شده با منبع باز است. 
براساس وب سایت آن، هدف از ایجاد شبکه ریپل این است که مردم را قادر سازد تا از محدودیت های شبکه های مالی، یعنی کارت های اعتباری، بانک ها، پی پال و سایر موسسات که دسترسی به هزینه ها، هزینه های مبادله ارز، و پردازش توام با تاخیر ، رهایی یابند. ریپل بر اساس روش ارزشیابی دیجیتالی غیرمتمرکز که بوسیله بیت کوین بوجود آمده است، کار میکند و هدف آن این است که "هر آنچه که اینترنت برای تبادل انواع اطلاعات انجام داد، ریپل برای تبادل پول انجام دهد" 

آیا ریپل میتواند مانند اینترنت کار می کند؟ 

رمزنگار اصلی شبکه ریپل، دیوید شوارتز، توضیح می دهد که این چنین است: "سیستم های پرداخت امروز، جایی هستند که ایمیل ها در اوایل دهه 80 میلادی در آن قرار داشتند. ارائه دهندگان سیستم های ایمیل آن را صرفا برای مشتریان خود ساختند و اگر مردم از سیستم های مختلف استفاده می کردند، نمی توانستند به راحتی با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. ریپل طراحی شده است تا سیستم های مختلف پرداخت را با هم مرتبط کند. " شوارتز همچنین پیش بینی می کند که "شرکت های بزرگ کنترل خود را بر جریان پول های مردم از دست می دهند، همانطور که کنترل جریان اطلاعات را از دست داده اند."  

چه شخصی پشت ریپل است؟

شرکت ساخت پروتکل ریپل، OpenCoin، است که توسط مدیر عامل شرکت Chris Larsen و Jed McCaleb تاسیس شد. مک کالب یکی از کارشناسان شناخته شده در ارزهای دیجیتال است که از شرکت Mt. Gox که در حال حاضر اکثریت معاملات بیت کوین در جهان را مدیریت می کند به ریپل ملحق شد. لارسن نیز قبلا شرکت مالی آنلاین E-LOAN را تاسیس و رهبری میکرد. 
دیگر توسعه دهندگان در تیم ریپل همچنین یک پس زمینه بیتکوین دارند. OpenCoin به تازگی مبلغی را جهت حمایت از شرکت های بزرگی همچون Andreessen Horowitz، FF Angel IV، Lightspeed Venture Partners، Vast Ventures و Fund Opportunity Bitcoin دریافت کرده است. 
(توجه: OpenCoin نباید با OpenCoin.org اشتباه گرفته شود، که در حال توسعه نسخه منبع باز سیستم پول الکترونیکی است که توسط David Chaum طراحی شده است.)  

آیا ریپل مثل بیت کوین است؟

به طرق مختلف، بله مانند بیت کوین است ریپل یک پلتفرم دیجیتالی ارز بر اساس فرمول ریاضی است و مانند بیت کوین دارای تعداد محدودی از سکه های XRP است که در نهایت می توانند توضیع شوند. ارز ریپل نیز مانند بیت کوین بصورت همتا به همتا (peer to peer یا P2P) کار میکند که نیاز به هیچ شخص ثالثی برای  نقل و انتقال های خود ندارد. و هر دو با کمک رمزنگاری کردن اطلاعات از احتمال تولید سکه های تقلبی جلوگیری می کنند.  

البته ریپل تفاوت های زیادی از جهات دیگر با بیت کوین و دیگر آلت کوین ها دارد: 

در حالی که ریپل به عنوان یک ارز رمزنگاری در نظر گرفته می شود، بر خلاف بیت کوین و بسیاری دیگر از آلت کوین ها، نمی توان آن را استخراج کرد.
هنگامی که شما به نحوه تولید بیت کوین یا لایت کوین و یا هر گونه پول دیجیتال دیگر نگاه میکنید، متوجه میشوید که معدنچیان برای تولید سکه ها از نرم افزار خاص خود در رایانه های شخصی خود استفاده می کنند و یا تجهیزات تخصصی استخراج را خریداری می کنند و از طریق حل و فصل معادله بلوک های حاوی تراکنش ها سکه های جدید دریافت میکنند.
اما این موضوع در مورد ریپل کمی متفاوت است. بر خلاف بیت کوین، ریپل یک ارزی است که به طور متمرکز و مستمر، بدون استخراج شدن برای فروش توسط شرکت ریپل که در ایالت متحده امریکا مستقر است توضیع میشود. این به خوبی توضیح می دهد که چرا ریپل به طور گسترده ای توسط سیستم های مالی دیگر از جمله بیت کوین و زیرشاخه های آن انتقاد می شود.
زیرا هیچ دستگاه استخراج برای ریپل وجود ندارد. ظاهرا ریپل دارای یک بازار رسمی 100 میلیارد واحدی است که حدود 40 میلیون از سکه های آن توضیع شده و در بازار ارزهای دیجیتال در گردش است. عده زیادی معتقد هستند که به دلیل عدم نیاز به استخراج  ریپل بیشتر یک ارز متمرکز است تا یک ارز غیر متمرکز این درحالی است که به عنوان یک شبکه توزیع شده، ریپل به یک شرکت واحد وابسته نیست که بخواهد پایگاه داده معاملات را مدیریت و امن کند.
در نتیجه، انتظار تایید بلوک ها در ریپل وجود ندارد، و تاییدیه های معامله می توانند بدون استخراج کنندگان به سرعت از طریق سرور های خود شبکه عبور کنند.
یکی دیگر از مزایای استفاده از peer to peer عدم وجود یک هدف مرکزی یا نقطه شکست در سیستم ریپل است. 
 همانطور که گفته شد این شرکت قصد دارد در نهایت 100 میلیارد ریپل تولید کند که نیمی از آن ها برای فروش منتشر می شوند، در حالی که این شرکت قصد دارد نیم دیگر را حفظ کند نظریه متمرکز بودن ریپل قوت میگیرد ولی توسعه دهندگان ریپل ارز خود را غیر متمرکز میدانند حتی عنوان میکنند در صورتیکه یک روز شرکت ریپل وجود نداشته باشد شبکه ریپل میتواند بدون نیاز به شرکت به کار خود ادامه دهد.
با این حال ریپل توسط شرکت های بزرگی مانند UniCredit، UBS و Santander استفاده می شود و به طور فزاینده ای توسط بانک ها و شبکه های پرداخت به عنوان فن آوری زیرساخت های حل و فصل معاملات مورد استفاده قرار گرفته است و از دید بانکداران امریکایی  "شبکه توزیعی مانند سیستم ریپل دارای مزایایی بیش از ارزهای رمزنگاری شده ای مانند بیتکوین دارد"، از جمله قیمت و امنیت. در تاریخ 18 ژانویه 2018، XRP سومین سکه بزرگ در بازار ارزهای دیجیتال است.   

جدول مقایسه ریپل و بیت کوین

عنوان ریپل بیت کوین
تاریخ عرضه 2012 2009
تعداد سکه 100 میلیارد 21 میلیون
الگوریتم SHA-512
SHA-256
زمان حل بلوک نا معلوم 10 دقیقه
نماد XRP BTC
زمان تایید تراکنش 4 ثانیه چندین ساعت
خلق شده توسط کریس لارسن-جید مک کالب ساتوشی ناکاموتو
بازار سرمایه
Ripple (XRP)
1.57 USD (48.45%)
RANK

3
MARKET CAP

$60.89 B
VOLUME (24H)

$9.31 B
Bitcoin (BTC)
11844.00 USD (14.70%)
RANK

1
MARKET CAP

$199.1 B
VOLUME (24H)

$19.33 B

بذر ریپل در سالهای 2004 تا 2014 کاشته شد:

پیشگام پروتکل پرداخت ریپل، Ripplepay بود که برای اولین بار در سال 2004 توسط رایان فوگر توسعه دهنده وب در ونکوور، بریتیش کلمبیا توسعه یافت. پس از کار در یک سیستم معاملاتی مبادلات محلی در ونکوور، فوگر این ایده ایجاد سیستم پولی غیر متمرکز را تصور کرد و میدانست میتواند به طور مؤثری به افراد و جوامع پول خود را معرفی و عرضه کند.
اولین اقدام فوگر راه اندازی سایت RipplePay.com در سال 2005 به عنوان یک سرویس مالی برای ارائه گزینه های پرداخت امن به اعضای جامعه آنلاین از طریق یک شبکه جهانی آغاز شد. این منجر به شکل گیری ایده ای جدید توسط جید مک کالب از شبکه eDonkey شد، که توسط آرتور بریتو و دیوید شوارتز طراحی شده بود.
در ماه می سال 2011، آنها شروع به ایجاد یک سیستم ارزشی دیجیتال کردند که به جای فرآیند استخراج بیت کوین، که بر اساس کتابخانه های بلوچین تأیید می شد، در آن معاملات با هماهنگی اعضای شبکه تأیید شود.  بنابراین این نسخه جدید شبکه ریپل به منظور از بین بردن وابستگی به مبادلات متمرکز بیتکوین ، استفاده از برق کمتر از بیت کوین و انجام معاملات بسیار سریعتر از بیکوین طراحی شده است.
کریس لارسن ، نیز در ماه اوت 2012 به تیم پیوست و مک کالب و لارسن با رایان فوگر با ایده ی ارز دیجیتالی خود وارد مذاکره شدند و پس از بحث با اعضای قدیم تیم Ripple، فوگرر در نهایت شرکت ریپل را به آنها تحویل داد و در سپتامبر 2012 تیم جدید شرکت OpenCoin را تاسیس کردند که ماه عسل آن ظهور ارز دیجیتالی ریپل فعلی (XRP) شد.

ریپل بین سال های 2012 تا 2013 بصورت آزمایشی عرضه شد:

شرکت OpenCoin شروع به ساخت یک پروتکل پرداخت جدید به نام  (Ripple Transaction Protocol)بر اساس مفاهیم رایان فوگر کرد. پروتکلی که امکان انتقال سریع و مستقیم پول بین دو طرف را فراهم می کند به همین ترتیب پروتکل می تواند هزینه ها و زمان های انتظار در سیستم بانکی سنتی را از بین ببرد و هر گونه ارز را می توان مبادله کند از جمله دلار، یورو، ین، طلا، مایلهای و روپیه.
برای حفظ امنیت OpenCoin ، ریپیل برنامه ریزی شده را به یک دفتر کل مشترک که توسط شبکه ای از سرورهای معتبر که دائما سوابق معاملات خود را مقایسه می کنند متصل شود. سرورها می توانند به هر کسی، از جمله بانک ها یا بازارهای سرمایه تعلق داشته باشند ، این شرکت همچنین فرم شخصی خود را به نحوی شبیه بیت کوین به ارز دیجیتالی "XRP" نام گذاری کرد استفاده از این ارز به موسسات مالی این امکان را میدهد که برای انتقال پول در هزینه و وقت خود بسیار صرفه جویی کنند.
از سرمایه گذاران اولیه شرکت ریپل ، Andreessen Horowitz  و  Google Venturesبودند. 
 Andreessen Horowitz (همچنین A16z نامیده می شود) یک شرکت خصوصی سرمایه گذاری آمریکایی است که در سال 2009 توسط مارک آندریسن و بن هورویتز تاسیس شده است و نام شرکت ترکیبی از اسم موسسانش هست.
 Google Ventures یا GV یک بازوی سرمایه گذار است که با سرمایه گذاری روی شرکت های فن آوری مراحل رشد را برای آنها فراهم می کند. این شرکت به طور مستقل از گوگل عمل می کند و تصمیمات سرمایه گذاری را به صورت مالی هدایت می کند. GV به دنبال سرمایه گذاری در شرکت هایی که در زمینه های مختلف از جمله اینترنت، نرم افزار و سخت افزار ، مراقبت های بهداشتی، هوش مصنوعی، حمل و نقل، امنیت سایبری و کشاورزی و غیره راه اندازی شده اند است.
در تاریخ 1 ژوئیه 2013، XRP Fund II، (که اکنون به نام XRP II نامیده می شود) به عنوان یک شرکت تابعه متعلق به OpenCoin ثبت شد و در کارولینای جنوبی مستقر گردید. روز بعد ریپل ، پیوند پروتکل های بیت کوین و ریپل را از طریق بیت کوین پل اعلام کرد. 
  Bridge Bitcoin اجازه می دهد تا کاربران ریپل بتوانند از حساب ریپل خود بدون اینکه ارز بیت کوین در آن داشته باشند به آدرس های بیت کوین پول ارسال کنند ، ریپل همچنین همکاری های اولیه با شرکت هایی مانند ZipZap را توسعه داد و در تاریخ 26 سپتامبر 2013، شرکت OpenCoin نام خود را به شرکت Ripple Labs Inc با مدیر عاملی کریس لارسن تغییر داد در همان روز، سرور مرجع ریپل و سرویس گیرنده نرم افزاری آزاد شد و به عنوان یک سیستم منبع باز منتشر شد.  

تمرکز بر بازار بانکی بین سالهای 2014 تا 2017:

از سال 2014 توسعه دهندگان ریپل در چندین پروژه در ارتباط با توسعه پروتکل خود مشارکت کردند، به عنوان مثال برنامه iOS client app برای آیفون طراحی شد که به کاربران آیفون امکان ارسال و دریافت هر ارز را از طریق تلفن های خود فراهم میکرد. البته این برنامه در حال حاضر دیگر وجود ندارد. 
 در ماه ژوئیه 2014، تیم ریپل  Codiusرا پیشنهاد دادند، یک پروژه برای توسعه یک سیستم قرارداد هوشمند جدید که با زبان برنامه نویسی agnostic نوشته شده است. در سال 2013، پروتکل ریپل توسط تعداد زیادی از موسسات مالی به منظور "ارائه یک گزینه جایگزین برای انتقال پول " به مصرف کنندگان مورد استفاده قرار گرفت. 
 ریپل برای مشتریان خرده فروشی، شرکت ها و حتی بانک ها، امکان پرداخت های برون مرزی را فراهم میکند و از لارسن نقل شده است که: "ریپل ساده سازی روند مبادله را با ایجاد انتقال نقطه به نقطه (point-to-point) و شفاف فراهم میکند که در آن بانک ها مجبور نیستند هزینه های مربوط به بانک ها که در انتقال های سنتی وجود دارد پرداخت کنند."
اولین بانکی که در اوایل سال 2014 مشارکت خود را برای استفاده از پروتکل ریپل اعلام کرد بانک  Fidor Bank در مونیخ بود. Fidor تنها یک بانک آنلاین در آلمان است. در ماه سپتامبر همان سال نیز، بانک Cross River  مستقر در نیوجرسی و CBW Bank مستقر در کانزاس اعلام کردند که از پروتکل ریپل استفاده خواهند کرد.
در ماه دسامبر، ریپل شروع  با EarthPort که یه شرکت خدمات پرداخت جهانی است شروع به کار کرد، که ترکیبی از نرم افزار ریپل و سیستم پرداخت خدمات Earthport است. مشتریان Earthport شامل بانک هایی نظیر Bank of America و HSBC هستند و در 65 کشور فعال هستند.
مشارکت  بین Earthport و ریپل اولین استفاده رسمی از پروتکل ریپل بود و تنها تا دسامبر 2014 زمان نیاز بود تا ارزش قیمت XRP بیش از 200 درصد افزایش یابد و به ریپل کمک کرد تا برای تبدیل شدن به دومین ارزدیجیتال از لایت کوین پیشی بیگیرد آن هم با افزایش بازار سرمایه نیم میلیارد دلاری. این روند روبه رشد ریپل ادامه پیدا کرد تا در پایان سال 2017، (XRP) تبدیل به دومین و معروفترین  ارز دیجیتال، با یک بازار سرمایه 73 میلیارد دلاری شود.

مشارکت شرکت ها و بانک های بیشتر:

در فوریه 2015، Fidor Bank اعلام کرد که از پروتکل ریپل برای پیاده سازی شبکه انتقال پول بین المللی در بطور واقعی استفاده خواهد کرد و در اواخر آوریل 2015 اعلام شد که اتحادیه ی Western Union قصد دارد از ریپل بصورت آزمایشی استفاده کند. 
 در اواخر ماه مه سال 2015، بانک مشترک المنافع استرالیا اعلام کرد که در رابطه با انتقال پول بین بانکی ریپل را آزمایش خواهد کرد و در سال 2012، نمایندگان ریپل حمایت از قوانین دولتی بازار اوراق ارزهای دیجیتال را اعلام کرده اند و ادعا می کنند که این قوانین میتواندبه کسب و کارها کمک می کند.
در تاریخ 5 می 2015، FinCEN به دلیل نقض قانون اسرار بانکی، بر اساس مجوز شبکه مالی جرایم مالی در سال 2013، به ریپل معادل  700،000 دلار آمریکا جریمه پرداخت کرد. اعضای ریپل موافقت کردند برای اطمینان از بوجود نیامدن مشکلات در آینده ،اقدامات اصلاحی بر روی پروتکل انجام دهندکه شامل توافق برای انتقال XRP و فعالیت "Ripple Trade" از طریق کسب و کار خدمات مالی ثبت شده (MSB) بود.
در میان سایر موافقتنامه هایی مانند تقویت پروتکل ریپل. این اقدامات نیز پروتکل ریپل را تغییر نخواهد داد، بلکه به جای آن، مانیتورینگ تراکنش AML را به شبکه اضافه می کند و تجزیه و تحلیل معامله را بهبود می بخشد.
شرکت ریپل در آوریل 2015 با افتتاح دفتر در سیدنی، و در مارس 2016  با افتتاح دفاتر اروپایی در لندن و سپس در لوکزامبورگ در ژوئن 2016 گسترش پیدا کرد و پس از آن بسیاری از شرکت ها مشارکت خود را با ریپل اعلام کردند. 
 SBI Ripple Asia، یک تعاونی سرمایه گذاری شده توسط غول مالی ژاپنی SBI Holdings بلاکچین ریپل را برای پرداخت های بین المللی خود آزمایش خواهد کرد. 
 در حال حاضر بیش از 40 شرکت و بانک شناخته شده با ریپل مشارکت کرده اند و بیش از 50 شرکت و بانک معروف دیگر نیز در حال استفاده آزمایشی از پروتکل ریپل هستند.
در تاریخ 13 ژوئن 2016، ریپل مجوز کسب و کار و فعالیت ارز دیجیتال را از وزارت خدمات مالی ایالات متحده در نیویورک دریافت کرد ریپل چهارمین شرکتی است که توانسته این مجوز را دریافت کند.
در 19 آگوست 2016، SBI Ripple Asia اعلام کرد که یک کنسرسیوم از بانک ها ژاپنی در یک شبکه جدید که از تکنولوژی ریپل برای پرداخت و حل و فصل استفاده خواهند کرد ایجاد میکند ، فعالیت این کنسرسیوم به صورت رسمی در 25 اکتبر سال 2016 با عضویت 42 بانک اعمال شد و در ژوئیه 2017، 61 بانک ژاپنی به این کنسرسیوم پیوسته اند که بیش از 80 درصد کل دارایی های بانکی در ژاپن را تشکیل می دهند.
همچنین در سال 2017 گروهی با نام (Global Payments Guidance) یا GPSG جهت "نظارت بر ایجاد و نگهداری قوانین معامله پرداخت پول نقد، استانداردهای رسمی برای فعالیت با استفاده از ریپل و سایر اقدامات برای حمایت از اجرای قابلیت پرداخت ریپل" ایجاد شد.
اعضای اصلی این گروه عبارتند از بانک مرکزی آمریکا مریل لینچ، بانک مرکزی امپریال کانادا، گروه مالی Mitsubishi UFJ، بانک سلطنتی کانادا، سانتاندر، Standard Chartered، UniCredit و Westpac که در این گروه عضویت دارند.

اقدامات امنیتی و ضد اسپم ریپل:

به عنوان یک اقدام ضد اسپم هنگامیکه یک کاربر یک معامله مالی را در یک ارز غیر بومی(بطور مثال بیت کوین) انجام می دهد، ریپل یک هزینه معامله را دریافت می کند. هدف از پرداخت کارمزد محافظت از شبکه در برابر سیل حملات هکرها است زیرا با پرداخت کارمزد این حملات برای هکرها بسیار پر هزینه خواهد شد. 
 اگر Ripple دسترسی کاملا رایگان داشته باشد، دشمنان می توانند مقادیر زیادی از "spam header" (یعنی حسابهای جعلی) و "spam transaction" (یعنی معاملات جعلی) را در تلاش برای ایجاد خلل در شبکه پخش کنند. این امر می تواند باعث شود که حجم کتابخانه ناکارآمد و مانع از توانایی شبکه در سرعت بخشیدن به معاملات قانونی شود. بنابراین، برای شرکت در معاملات، هر حساب Ripple برای فعال سازی به 20 ریپل نیازمند است .
در واقع شما باید توجه داشته باشید برای اولین واریز ریپل به حساب خود اگر مبلغ تراکنش شما کمتر از 20 ریپل باشد به دلیل عدم فعال بودن کیف پول تراکنش انجام نخواهد شد. البته این 20 ریپل فقط یک بار ذخیره میشود و همچنین برای هر تراکنش 0.00001 XRP کارمزد صرف میشود.
اگر کاربر بعد از یک دوره عدم فعالیت تعداد معاملات را به میزان عظیمی (هزاران هزار در هر دقیقه) ارسال کند هزینه معامله افزایش می یابد.  این کارمزدها توسط هیچ شخصی جمع آوری نمی شود و به حساب هیچ شخصی ریخته نمیشود XRP هایی که به عنوان کارمزد پرداخت شده اند تخریب و متوقف می شود.

مقایسه یا رقابت با بیت کوین:

اگرچه ریپل در بازار سرمایه ارزهای دیجیتال در مقایسه با بیت کوین در جایگاه سوم است، ولی بسیاری از اعضای مطبوعات Ripple را به عنوان یک رقیب تازه برای بیت کوین معرفی کرده اند. 
 در اواخر سال 2014، روزنامه بلومبرگ پس از آنکه ارزش بیتکوین در یکسال 54 درصد افزایش داشت "بیتکوین" را یک ارز دیجیتال "شکست خورده" نام برد. 
 ریپل به عنوان یک رقیب قابل توجه برای بیت کوین به شمار می رود، بخشی از آن به دلیل قابلیت انتقال پول بین المللی در لحظه است.
بیل گیتس اظهار داشت: "مقدار زیادی از انواع بیتکوین یا ریپل وجود دارد که می توانند به راحتی نقل و انتقال پول بین کشورها را آسان تر کنند و هزینه ها را به طرز چشمگیری کاهش دهند. اما بیت کوین سیستم غالب نخواهد بود." 
 معاون رییس فدرال رزرو سنت لوئیس و استاد دانشگاه سیمون فریزر، دیوید آندلفاتو، در سال 2014 اعلام کرد که "ریپل یک پروتکل ارزشی است" همچنین موسسه فناوری ماساچوست (MIT) پروتکل ریپل را به عنوان یکی از 50 شرکت هوشمند در 20 فوریه 2014 به رسمیت شناخت.

کیف پول های مناسب برای ریپل:

برخلاف محبوبیت و ربته این ارز، تعداد کیف پول هایی که ارز ریپل را پشتیبانی میکنند محدود است ولی بهترین گزینه برای نگه داری این ارز کیف پول سخت افزاری Ledger Nano S است. شما از این کیف پول میتوانید برای نگه داری دیگر ارزهای دیجیتال نظیر بیت کوین ، اتریوم ،بیت کوین کش ،دش و غیره استفاده کنید. 
 البته وب سایت هایی هم هستند که در سایت اصلی ریپل برای نگه داری این ارز توصیه شده اند یکی از این سایت ها گیت هاب است. 
 Gatehub وب سایت پر طرفداری است که امکان نگه داری ریپل و خرید آن با یورو یا دلار را فراهم می‌کند اما به دلیل پیروی این سایت از قوانین کشور امریکا، نگه داری ریپل در این سایت برای کاربران ایرانی توصیه نمیشود.
سایت های دیگری مانند CoinPayments ، Cryptonator نیز کیف پول ریپل را ارائه میدهند اما در کل نگه داری دارایی های دیجیتال در سایت های خارجی برای کاربران ایرانی خالی از ریسک نمیباشد و پیشنهاد میکنیم در صورت امکان با خرید یک کیف پول سخت افزاری خیال خود را از بابت نگه داری دارایی های دیجیتال خود راحت کنید.

خرید کیف پول لجر نانو اس

گردآوری شده در سایت کلیکسوری

دیدگاه بگذارید

avatar
  اشتراک در  
من را با خبر کن از